Szlak Pielgrzymkowy
admin
08/12/2010 10:38

 
Stoczek Klasztorny - Dzieje sanktuarium

Stoczek Klasztorny jest miejscowością położoną 11 km w kierunku wschodnim od Lidzbarka Warmińskiego, lokował ją biskup warmiński Herman z Pragi na terenie parafii Kiwity 18 listopada 1349 roku. Do 1945 r. na mapach odnajdujemy niemiecką nazwę miejscowości – Springborn.

Początki kultu maryjnego sięgają czasów średniowiecza, ale są mało znane. Z inicjatywy ojców bernardynów powołano w 1671 r. komisję, której wyniki badań zostały spisane. W sprawozdaniu sporządzonym przez komisję historyczno-teologiczną czytamy, że dwie dziewczynki pracowały przy grabieniu siana na łące nieopodal Stoczka, w miejscu, gdzie obecnie wznosi się kościół. W spróchniałym częściowo pniu starego dębu znalazły piękną, pomalowaną na kolor kości słoniowej figurkę Matki Bożej, zaniosły ją do Stoczka, gdzie mieszkańcy planowali wybudować kaplicę, aby umieścić w niej figurę. By nie narazić się innym mieszkańcom, figurę ukryto. Jednak następnego dnia z samego rana figurę znaleziono przy dębie. Miejscowy proboszcz dowiedziawszy się o figurze, umieścił ją w kościele w Kiwitach, jednak ponownie, w niewyjaśniony sposób, znalazła się ona pod dębem. Proboszcz poruszony tym faktem wraz z wiernymi wybudował kaplicę i umieszczono w niej figurę. Z czasem miejsce to stało się centrum kultu i celem pielgrzymek. Poza rzeszą pątników przybywających pod figurę znalazło się trzech mieszkańców Stoczka, którzy wykradli figurę z kaplicy i ją rozbili. Byli to bracia Poydowie, którzy z rozbitej figury zrobili sobie kości do gry. Za popełnione świętokradztwo ponieśli karę: jeden z nich zawisł na szubienicy, drugiego zamordowano, a trzeciego zamęczono na torturach.

Mimo zniszczenia figury miejsce to nadal było nawiedzane przez pątników przybywających z różnych miejscowości. Powstanie sanktuarium w dzisiejszej formie związane jest z sytuacją polityczna Polski w XVII w. w tym czasie Polska była nękana wojnami z Rosją, Turcją i Szwecją. Północne krańce Polski, w tym również diecezja warmińska, ucierpiały dotkliwie od Szwedów. W latach 1626-1629 zagarnęli oni nadbrzeżny pas ziem polskich, w tym także północną część ziem diecezji warmińskiej. Szwedzi ograbili te ziemie z dóbr materialnych i kulturowych. W 1629 r. zawarto rozejm sześcioletni w Starym Targu, a działania wojenne zawieszono. Jednak nadal wiele miast wraz z Fromborkiem znajdowało się pod okupacją szwedzką. W tych okolicznościach podjęto decyzje o budowie świątyni. O. Schil tak to wspominał: „Najłaskawszy Król (Władysław IV) chcąc tej klęsce zapobiec, wezwał na naradę Czcigodnych Biskupów, aby wskazali, w jaki sposób przebłagać Boży Majestat i uspokoić burzę. W imieniu wszystkich dostojników zabrał głos Najdostojniejszy Biskup Warmii i Sambii – Szyszkowski. Radził wznieść w jego diecezji, na miejscu wskazanym przez Boga, Świątynię Pokoju na cześć Pani Nieba. Ten projekt spotkał się z powszechnym aplauzem”.

Kolejny traktat pokojowy, zawarty 12 września 1635 r. ze Szwecją w Sztumskiej Wsi, dający 26-letni rozejm, na podstawie którego Polska odzyskała ziemie Pomorza i w Prusach bez działań wojennych, biskup uznał to za łaskę Opatrzności Bożej. Czuł się zobowiązany do wypełnienia swego ślubu. Rządca diecezji warmińskiej wybrał Stoczek na budowę kościoła.

Po wybudowaniu świątyni w 1641 r. do kościoła sprowadzono kopię obrazu Matki Boskiej Salus Populi Romani (Zbawienie Ludu Rzymskiego), pochodzącego z Rzymu z Bazyliki Matki Bożej Większej. Opiekę nad sanktuarium biskup powierzył zakonowi ojców bernardynów. Świątynię wybudowano w stylu barokowym, w formie rotundy o piętnastometrowej średnicy zewnętrznej. Nad głównym wejściem odnajdujemy cytat z dzieł św. Bernarda z Clairvaux: „Czcijmy Maryję z całego serca, na wszelki sposób i z pełnym oddaniem, ponieważ taka jest wola Boga, który chciał, abyśmy wszystko otrzymali przez Maryję”.

Koronacji obrazu dokonał bp Andrzej Załuski 16 lipca 1700 r., nadając świątyni tytuł Nawiedzenia NMP. Kult Matki Bożej z każdym rokiem stawał się coraz popularniejszy. Powiększono klasztor, w którym pod koniec XVII w. mieszkało 12 ojców i kilkunastu braci. Sanktuarium rozbudowano także przy wsparciu finansowym biskupa Teodora Potockiego. W latach 1708-1711 świątynię otoczono krużgankami. W czterech narożnikach umieszczono kaplice; w północno-wschodnim kaplicę Krzyża św., w narożniku północno-zachodnim kaplicę św. Kajetana (obecnie znajduje się nowsza rzeźba), w południowo-wschodnim kaplicę św. Walentego, a w południowo-zachodnim kaplicę św. Jana Nepomucena (obecnie znajduje się tu krzyż i rzeźba przedstawiająca św. Franciszka).W roku 1712 rozbudowano świątynię, dobudowano prezbiterium, a nad całością umieszczono wysoką wieżę, na które zawieszono dzwony. Ołtarz wykonał Krzysztof Peucker, twórca świętolipskiego ołtarza. Umieszczono w nim obraz przedstawiający Matkę Bożą Pokoju. Kolejnym etapem prac na terenie sanktuarium stało się powiększenie klasztoru, który rozbudowano w latach 1716-1717. Zabudowie klasztornej nadano wówczas nową formę w kształcie podkowy.

W czasie prac ze szczególną troską urządzono wówczas zakrystię klasztorną. Do dziś zachowała się wspaniała komoda z XVII w., ozdobiona obrazami przedstawiającymi franciszkańskich świętych, lawaterz do obmywania rąk, gotycki krzyż oraz monstrancje z XVII i XVIII w., a także wielki zegar szafowy z 1749 roku. Maciej Meyer w 1736 r. na sklepieniach krużganków namalował sceny ze Starego Testamentu, a Krzysztof Perwanger, rzeźbiarz tyrolski, w 1734 r. wykonał do krużganków stacje Drogi Krzyżowej w formie płaskorzeźb, natomiast świątynię ozdobił figurami drewnianymi św. Franciszka z Asyżu i św. Piotra z Alkantary. Podziwianą ozdobą świątyni jest ambona z żelaza, dzieło  Hermana Ketenbringka z Dobrego Miasta, oraz kuta w żelazie balustrada z 1756 r.

Na dziedzińcu sanktuaryjnym umieszczono, w pobliżu głównego wejścia, ustawiono w 1752 r. dwie figury z kamienia przedstawiające NMP Niepokalanie Poczętą i św. Józefa.

W wyniku inkorporacji Warmii do Prus w 1772 r. Stoczek oraz pozostałe miejscowości warmińskie znalazły się pod rządami protestanckich władców wrogo nastawionych do ludności polskiej i Kościoła rzymskokatolickiego. Stoczkowski klasztor w wyniku dekretu kasacyjnego z 30 października 1810 r. przejął skarb państwa. Po szesnastu latach od wprowadzenia dekretu kasacyjnego, 4 kwietnia 1826 r., w obecności tysięcy wiernych władze pruskie zamknęły sanktuarium. Wiele dzieł sztuki uległo w tym okresie rozproszeniu, a w samym klasztorze władze pruskie urządziły szkołę elementarną, natomiast kościół stał pusty i niszczał.

W wyniku usilnych starań rządcy diecezji warmińskiej, bpa J. Hohenzollerna, władze pruskie zgodziły się oddać Kościołowi zniszczoną świątynię. Po wielu latach pierwszą mszę św. odprawiono 30 marca 1841 r. przy udziale tysięcy wiernych. Sanktuarium ponownie ożywiło swą działalność religijną, odżył ruch pielgrzymkowy. W 1870 r. do Stoczka przybyli Misjonarze św. Wincentego a Paulo z Kolonii, jednak nie na długo. Po trzech latach, w wyniku Kulturkampfu musieli opuścić Stoczek. Opiekę nad sanktuarium objęli wówczas księża diecezjalni.

Po przeprowadzeniu gruntownych remontów w klasztorze zorganizowano diecezjalny dom rekolekcyjny, do którego przybywali początkowo sami księża, a potem różne grupy religijne i stanowe. Z czasem stała się konieczna rozbudowa klasztoru z powodu dużej liczby rekolektantów.

W roku1920, 18 października, do Stoczka powrócili z prowincji śląskiej ojcowie franciszkanie. Po przyłączeniu Austrii do Niemiec w 1938 r. hitlerowcy w klasztorze stoczkowskim więzili biskupów austriackich.

Po zakończeniu II wojny światowej Stoczek wraz z Warmią ponownie znalazł się w granicach państwa polskiego. W 1949 r. bernardyni starali się objąć ponownie klasztor i zorganizować w nim życie religijne, jednak na skutek różnych trudności zaniechali pracy duszpasterskiej. Świątynią opiekował się proboszcz z Kiwit, a klasztor prawdopodobnie od 1952 r. przejęły władze państwowe. Jednak po słynnym październiku 1956 r. władze państwowe zwróciły diecezji warmińskiej. Biskup T. Wilczyński 13 marca 1957 r. powierzył sanktuarium w Stoczku księżom marianom, wysiedlonym przez władze komunistyczne z Bielan w Warszawie w 1954 r., którzy w latach 1954-1957 przebywali w Gietrzwałdzie w Domu NMP.

Ojcowie marianie podjęli się wielu prac, doprowadzając świątynię do świetności. Odzyskała ona dawny charakter oraz splendor barokowy jednak dopiero 30 marca 1972 r. przekazano klasztor i świątynię na własność księżom marianom. Stoczek Klasztorny samodzielna placówką parafialną stał się 4 marca 1981 roku. Papież Jan Paweł II kościół Najświętszej Maryi Panny Matki Pokoju w Stoczku Klasztornym włączył w poczet Bazylik Mniejszych 19 maja 1987 roku.

 

Logowanie